محمد حسن خان اعتماد السلطنه
664
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
به خرج دولت انتشار مىيافت و در عينحال در وزارت انطباعات نيز به عنوان مصحح املا و انشاء ( اديتور ) كتب ترجمه شده انجام وظيفه مىنمود . چون مدرسهء حقوق تأسيس شد او نيز در آنجا به تدريس ادبيات مأمور و بعدا ناظم و رئيس آن مدرسه شد . وى كه در 15 ربيع الثانى روز شنبه 11 رمضان 1255 تولد يافته بود در سال 1325 در هفتاد سالگى درگذشت و در ابن بابويه مدفون شد . دو فرزند او محمد على فروغى ( ذكاء الملك ) و ابو الحسن خان فروغى از دانشمندان و سياستمداران معروف ايران و هردو از اهل فراموشخانه بودند . لكن مقام علمى آنها در كارشان وسيلهء تعادلى بود . ميرزا عبد الرزاق خان سرتيپ بغايرى داماد ميرزا محمد حسين فروغى صاحب - ترجمه بود . مجسمهء ناصر الدين شاه در باغ شاه ( ص 85 - ص 56 چاپ اول ) اين مجسمه را در سال 1304 در قورخانه با چدن ريختند ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 562 ) و شاه كه در روز شنبه 6 شعبان آن سال به سركشى قورخانه رفته بود آن را ديده و پسنديده بود و گفته بود كه در وسط ميدان توپخانه نصب خواهم كرد ، اما بعدا تغيير عقيده داد و در باغ شاه نصب كرد و روز سهشنبه 10 صفر 1306 روز افتتاح آن معين شد . « * » شاه عصرى به باغ شاه ( باغ اسبدوانى ) رفت ، سفراء و وزراء و ساير طبقات حاضر بودند و سلامى تشكيل شده بود . نايب السلطنه خطبهء مختصرى خوانده بود ، اما وقتى خواستند طناب مجسمه را بكشند طناب بالاى سر مجسمه گير كرده بود و بالاجبار شخصى بالاى مجسمه رفته بود و پرده را رد كرده بود . شمس الشعرا قصيده و خطيب
--> ( * ) افضل الملك در افضل التواريخ متن لوحهاى را كه برپايهء ستون مجسمه نصب شده بود نقل كرده است و آن لوحه چنين بوده است : « در سال صدم سلطنت قاجاريه و چهلم سلطنت . . . ناصر الدين شاه قاجار . . . كار هنر و صنايع بالا گرفت و آثار بزرگ و ظهور رسيد ، از جمله مسافرت به عراق عرب و فرنگستان و طلا نمودن گنبد مطهر عسكريين و حضرت عبد العظيم عليهم السلام و داير شدن خطوط تلگراف به تمام ايران و ظهور صنعت عكس و تكميل ادارهء پست و مريضخانه و پوليس و ضرابخانه و افتتاح نمونهء راهآهن و تأسيس مدرسهء نظاميه و چراغ گاز و برقيه و تكميل صنعت توپ و تفنگ و آلات حربيه و احداث باغات و خيابانها و بناهاى عاليه و ساختن راههاى صعب العبور و وسعت شهر دار الخلافهء طهران و . . . اين مجسمه به يادگار و برقرار شد . . . هفتم محرم الحرام 1306 . » مجسمهء مذكور در سالهاى اوائل قدرت رضا شاه پهلوى در همان قورخانهاى كه ناصر الدين بانى آن بود و مجسمه در آنجا ساخته شده بود شنيده شد كه به امر آن پادشاه ذوب شد .